एउटा असफल क्रान्तिकारीको आत्मा समिक्षा

- मणि भट्टराई

खहरे रहेछु

त्यसैले त बगाएर लगेछु

गरीबको एक चोक्टो खेत पनि

पाखो बारी र झुपडी पनि

गोठमा बाँधिएका केही थान गाईभैसीहरू

र आँगनमा खेलिरहेका स-साना नानीहरू पनि ।


भत्काएर लगेछु

एक गाऊँ र अर्को गाऊँ जोड्ने पुल पनि

यति निर्दयी र कठोर भएछु कि

ढुंगै ढुंगा थोपरी दिएछु

फूल भन्दा कोमल

मान्छेका सम्वेदनाहरूमा ।


सँच्चिकै खहरे रहेछु

फूलबारीलाई काँसघारी बनाइदिएछु

धानबारीलाई बगर

पाखोबारीलाई पहिरो

भूल गरेछु

क्रान्ति गरें भन्ने ठूलो भ्रममा परेछु ।


बाआमासँग छैनन् छोराछोरीहरू

छोराछोरीसँग छैनन् बाआमाहरू

माऊ विनाका बचेराहरू छन् गुँडमा

काकाकूल जस्तो

कतै बतासिएको छ यो देशको भविष्य

अर्को कुनै अनिश्चित भविष्यको खोजमा

घरी घरी साँचिकै अफसोस लाग्छ

ग्लानी हुन्छ

क्रान्तिको भ्रममा

उराँठ बनाएछु आफ्नै धर्ती

बाँझो बनाएछु आफ्नै बारी ।


कति न विद्रोह गरें भनेको

कति न युद्द गरें भनेको

यतिखेर

म योद्दा - बुख्याँचा जस्तो देखिएको छु

आफ्नै नजरमा

आफ्नै इतिहासको पानामा ।


म केवल एक भेलबाडी रहेछु

फगत एक आबेग

एक दम्भ

एक महत्वकाँक्षा

एक स्वार्थ

के के न बिद्रोह गरें भनेको

बगाएर लगेछु बगाउनै नहुने कुराहरू पनि

जस्तो कि,

यी मान्छे मान्छे बीचको गहिरो सद्भाव ।


आफू आफैभित्र

आत्माग्लानीमा उभिएको

आफ्नै दम्भहरूले आफैभित्र डढेको

आफैसँग पराजित

यो युगको सबैभन्दा पछिल्लो

एक हरूवा क्रान्तिकारी हुँ म

म पुराका पुरा आत्मसमर्पण गर्न चाहन्छु

माफी माग्न चाहन्छु म

मैले रचेका

मेरा इतिहाँसका सबै सबै दुर्घटनाहरूसँग ।

प्रकाशित मिति : प्रकाशन मिति : सोमबार, 3 बैशाख, 2075

लेखकका अन्य रचनाहरु