19 वर्षदेखि निरन्तर
समकालीन साहित्य
समकालीन साहित्य
अनन्त विरोधले भरिएको छ जीवन । अनन्त विरोधाभासमा जकडिएको छ जीवन । यही विरोध र विरोधाभासमा त छ प्राण । यसैमा त चलिरहेको छ जीवनको ढुकढुकी र घ्राण । विरोधमा जीवनको अगम ऊर्जाको प्रकम्पन छ । कसैप्रति परालम्वित नभै आफैँ आफ्नो खुट्टामा ठिङ्ग उभ्भिने चेतनाको स्वावलम्वन छ ।
जुनदिन आमाका पेटको गर्भ–सुखलाई लात हानेर शिशु बाहिर निस्क्यो, त्यो दिनबाट उसले विरोध बोल्न जान्यो
डुवर्समा कविता साहित्यको थालनी सन् 1942 मा प्रकाशित ‘धामीको सवाई’ नामक सवाई पुस्तिकाबाट भएको हो। यस पुस्तिकाको पठन पछिका प्रजन्महरूका निम्ति पनि उपलब्ध हुन सकोस् भन्ने उदेश्य लिएर यसको दोस्रो संस्करणको प्रकाशन सन् 1950 मा गरिएको थियो। त्यसबेला पुस्तिकामा प्रकाशित नाम अनुसार पाठकहरूले यसका रचयिता दिलबहादुर सरदार हुन् भन्ने जानकारी पाएका थिए
१. विषयप्रवेश
भाषा परिवर्तनशील वस्तु हो। यो कहिल्यै एकनाश र एकरूप रहँदैन। समयको अन्तराल, स्थानगत भिन्नता, सामाजिक तथा सांस्कृतिक परिवर्तन र भाषिक सम्पर्कजस्ता विविध कारणले भाषा निरन्तर परिवर्तन भइरहेको हुन्छ। भाषाका वर्णव्यवस्था, उच्चारणविधान, व्याकरणिक संरचना, शब्दभण्डार तथा वर्तनी आदिमा पनि समयअनुसार परिवर्तन हुँदै जान्छ
बेलुकीको घाम झ्यालको सिसामा अडिएर बिस्तारै फिक्का हुँदै थियो। अवकाशपछि प्रदीपका दिनहरू पनि विस्तारै एकनासे बन्दै गएका थिए। बिहानको चिया, पत्रिका, केही बेर पढाइ र दिउँसो पुराना कागजपत्र मिलाउने—दिनहरू प्रायः यही क्रमले बित्थे।
त्यो दिन उनी माथिल्लो कोठाको पुरानो दराज मिलाउँदै थिए
गाउँसम्म चिल्लो कालोपत्रे बाटो त पुग्यो, तर त्यो बाटो भएर घर फर्किने खुसीका पाइलाहरू कता हराए कता ! पेटीका लिउनहरु भत्किएपनि छाना उस्तै छन्, तर भान्साको धुवाँ गुमनाम छ । मान्छेको स्पर्श हराएको आँगनले केवल एक्लोपनको भारी बोकेर कोही आउने सुसेली पर्खिरहेको छ ।
त्यही सुनसान पिँढीमा थचक्क थिइन् – आमा
सारांश
नेपाली साहित्यको आधुनिक काव्यधारामा हरिभक्त कटुवाल एक सशक्त र प्रभावशाली नामका रूपमा स्थापित छन्। उनको काव्यले असमेली नेपाली साहित्यलाई मात्र होइन, सम्पूर्ण नेपाली काव्य परम्परालाई नयाँ मोड प्रदान गरेको छ। प्रस्तुत अध्ययनमा कटुवालका कविताहरूमा पाइने प्रमुख काव्य प्रवृत्तिहरू नवीन चिन्तन, विद्रोही स्वर, आशावादी दृष्टिकोण, कलात्मक व्यङ्ग्य चेतना, राष्ट्रिय चेतना तथा जीवन दर्शनको विश्लेषण गरिएको छ
