चीनको दक्षिणतम प्रान्त हाइनान हो । राजधानी बेइजिङबाट करिब दुई हजार आठ सय किलोमिटर दूरीमा रहेको उक्त प्रान्तको राजधानी हाइखउ विभिन्न दृष्टिकोणले महत्त्वपूर्ण छ । सोही प्रान्तको अर्को आकर्षक गन्तव्य सहर, सान्या, हाइखउ सहरबाट करिब दुई सय सत्तरी किलोमिटर टाढा छ । यिनै दुई महत्त्वपूर्ण सहरहरूको भ्रमण गर्ने संयोगका सन्दर्भको वर्णनसँगै यी सहरहरूका बारे जानकारी र स्मरणीय क्षणहरू यस संस्मरणमा उल्लेख गर्ने जमर्को गरेको छु
ऊ सधैँ उस्तै देखिन्थ्यो—शान्त, गम्भीर र केही हराएको मान्छेजस्तो । भीडमा पनि एक्लो, हाँसोको बिचमा पनि सधै उदास । उसको अनुहारमा कहिल्यै ठूलो दुःख देखिँदैनथ्यो, तर आँखाको गहिराइमा भने कुनै नबोलिएको कथा सधैँ तैरिरहेको हुन्थ्यो ।
गाउँका मानिसहरू उसलाई “मौन मान्छे” भनेर चिन्थे । कसैले बाटोमा भेट्दा सोध्थे, “कस्तो छौ?”
ऊ हल्का मुस्कुराउँथ्यो
भलुवाही गाउँ कमला नदीको आसपास फैलिएको एउटा पुरानो बस्ती थियो। गाउँको पूर्वतिर कमला नदी आफ्नो स्वाभाविक लयमा बग्थी। साउनको पानीले नदी केही उर्लिएको थियो। किनारका काँसका बुट्टाहरू हावाको तालमा हल्लिरहेका थिए। बिहानको घामले धानका हरिया खेतमाथि सुनौलो उज्यालो छर्थ्यो। पातपातमा अडिएका ओसका थोपा घामको किरण पर्दा ससाना मोतीजस्ता चम्किन्थे
भाग १: दुई सिंहको जन्म
जंगलको पूर्वी किनारमा फैलिएको विशाल सालघारीभित्र एउटा सिंह जन्मिएको थियो, जसको नाम पछि सम्पूर्ण जंगलले आदर र भयका साथ लिन थाल्यो—सेरु । जन्मँदा ऊ अरू शावकजस्तै सामान्य थियो । न त उसको गर्जन विशेष थियो, न त उसको शरीर अरूभन्दा ठूलो । तर, बाल्यकालदेखि नै उसमा एउटा फरक गुण थियो—ऊ सधैँ अगाडि हुन चाहन्थ्यो
कथालाई कहानी पनि भनिन्छ । कथाले अनेक अर्थ दिन्छ तर पहिलेदेखि प्रचलनमा रहेको अर्थ हो –जे भन्न सकिन्छ, अर्थात् भन्नयोग्य । केही पुराना रचनाहरूमा कथालाई यसरी पनि अथ्र्याइएको पाइन्छ–न्यायमा यथार्थ निश्चय वा विपक्षीलाई पराजयको लागि भनिने वृत्तान्त । यद्यपि वर्तमानमा कथालाई सन्दर्भ वा प्रसङ्ग, ऐतिहासिक वर्णनको रूपमा पनि लिएको पाइन्छ
कसैले केही बुझ्नै पाएनन् । दनदनती आगो बल्यो । "कसैलाई बाँकी नराख, सबलाई लखेट" भन्दै दंगा भड्काउनेहरू एकाएक बजार प्रवेश गरे । लूटपाट मच्चाउन थाले । सामाजिक सद्भाव भत्काउने र धार्मिक सहिष्णुता खल्बल्याउने गरी हिंसात्मक दंगा फैलियो ।
एक समुदायको बजारका पसलहरु छानीछानी खरानी बने । अर्को समुदायको लहरै रहेका घरहरूलाई आगोको लप्कोले निल्न थाल्यो