कवितासङ्ग्रह
"प्रथम पुरुष"
कवि: कृष्ण उपाध्याय
प्रकाशक: समकालीन साहित्य प्रतिष्ठान, बेलायत
डायास्पोरिक कथा संग्रह "समुद्र र सपना"
कथाकार: सञ्जु बजगाईं
प्रकाशक: रत्न पुस्तक भण्डार, काठमाण्डौं

समकालीन साहित्यिक रचना

‘अपन मिथिलाक गीत’मा समाविष्ट मिथिला संस्कार (कृति/समीक्षा)

जेष्ठ महिनाको प्रचण्ड गर्मीमा ‘नारदी’ नामक मैथिल लोकनाट्य÷गायन कार्यक्रममा अतिथिका रूपमा मैले पनि सहभागी हुने सौभाग्य पाएको थिएँ । प्राज्ञ रमेश रञ्जन, बरिष्ठ पत्रकार शिवहरि भट्टराई, मैथिल भाषा, संस्कृतिका अभियन्ता तथा मैथिल महासंघ नेपालका अध्यक्ष विष्णु मण्डल, मैथिली जागरण मञ्चका अध्यक्ष तथा शिक्षासेवी आशिन मियाँ, प्रेस स्वतन्त्रता सेनानी वैद्यनाथ झा, पत्रकार श्यामसुन्दर शशी, पत्रकार महासंघ, सप्तरी उपाध्यक्ष तथा मैथिली जागरण मञ्चका महासचिव श्यामसुन्दर यादव, हास्यव्यङ्य कवि महेन्द्र मण्डल ‘बनवारी’, पत्रकार राजु वि.क. कवयित्री करुणा झा, कवयित्री पार्वती राउत, कवयित्री तथा गायिका किरण झा, साहित्यसेवी अरबिन्द यादवजस्ता मैथिली भाषा÷संस्कृतिका ज्ञाता÷प्रेमीहरूका बीचमा बसेर कार्यक्रम अवलोकन गर्ने मौका मिलेको थियो । त्यही पुनित अवसरमा अग्रभागमा मैथिल संस्कारजन्य तस्विरले सजिएको र पश्च भागमा परिचयको लामो विवरणले ढाकिएको ‘अपन मिथिलाक गीत’ नामक सांस्कारिक गीत, भजन र जनचेतनामूलक गीतहरूको संगालो कवयित्री किरण झाको हस्ताक्षरमा उपहारस्वरूप प्राप्त भयो । मैथिली भाषामा लेखिएको कवयित्री करुणा झाको समसामयिक कविताहरूको सङ्ग्रह ‘भगजोगनी’ बारे समीक्षात्मक टिप्पणी गर्दा एक किसिमको ऊर्जा प्राप्त भएको थियो । प्राज्ञ रमेश रञ्जनको मैथिली भाषामा लेखिएको ‘सङोर’ नामक उपन्यास बारे चर्चापरिचर्चा गर्न समेत मलाई सकस परेन । कारण यी दुबै कृतिमा मौलिक साहित्यको प्रयोग छ । एकाध संस्कारजन्य कुरा आएका हुन सक्छन् तर समग्रमा साहित्यिक ग्रन्थ नै हुन् । तर, कवयित्री किरण झाद्वारा लिखित ‘अपन मिथिलाक गीत’ नामक सांस्कारिक गीत, भजन र जनचेतनामूलक गीतहरूको संगालोमा संस्कारजन्य कुराहरू छन् । त्यसैले पनि मिथिलाञ्चलमा यसको गौरवशाली स्थान रहेको देखिन्छ । अझ शैक्षिक तालिम केन्द्, सप्तरीका उपसचिव अरविन्दलाल कर्ण, मविव क्याम्पस, राजविराजका सेवा निवृत क्याम्पस प्रमुख प्रा. अमरकान्त झा, नरेन्द्र मेमोरियल जनता मा.वि. बोरियाका प्रधानाध्यापक भवेन्द्रप्रसाद यादव, राजविराज–९ निवासी आफूलाई मैथिलीकर्मी भन्न रुचाउने मैथिली भाषा÷साहित्यका ज्ञाता तथा मैथिली साहित्य परिषद्का निवर्तमान अध्यक्ष देवेन्द्र मिश्र, मैथिली साहित्य परिषद्, अध्यक्ष विवेकानन्द मिश्र, मैथिली महिला परिषद्की संस्थापक अध्यक्ष मीना ठाकुर, अन्तर्राष्ट्रिय मैथिली महिला परिषद्की महासचिव साधना झाजस्ता महानुभावहरूको शुभेच्छा, शुभकामना, मन्तव्य, भूमिकाले कृतिमा स्थान पाएका छन् जसले कृतिको प्रतिष्ठा र विश्वसनीयतामा बढोत्तरी गरेको छ ।

हिङको हरक (लघुकथा)

ऊ निरन्तर अगाडि हिँडिरहेको थियो । हिँड्नु उसको काम होइन तर हिँडेको चाहिँ कामको खोजीमा हो । यसरी भौँतारिएर हिँडेर मात्रै पार लाग्ने त केही होइन भन्ने पनि उसले बुझेको छ र यो सबै गरिबीको कारणले हो भन्ने पनि उसको मनमा उब्जेको छ । 'हिँङ नभए पनि हिँङ बाँधेको टालो' भन्ने उखान उसलाई याद छ र आˆना पुर्खा हिँङ भएका र आफू टालो भएकोमा झिनो घमण्ड उसमा छँदैछ । त्यसैले बाटोमा देखिएको एक रुपियाँको डबल उसले टिपेन । मनमनै सम्भिmयो म त धनवीरको सन्तान पो त, जाबो एक रुपियाँ पनि टिप्छु ।

मञ्च, आसनग्रहण र छुचो प्रवृति (निबन्ध)

केही महिना अघि नेपाल सरकारका मुख्य सचिव लिलामणी पौडेलले आफू विशिष्ठ अतिथि भएर गएको पुस्तक विमोचन कार्यक्रमका आयोजकलाई नराम्रोसँग हपारे । कार्यालय समयमा कार्यक्रमको आयोजना गरेको, अनावश्यक रुपमा अतिथिहरुलाई ब्याच लगाइदिएको, आसनग्रहणको कार्यक्रमलाई बीस–पच्चिस मिनेटसम्म लम्व्याइएको र असम्बन्धित व्यक्तिलाई मञ्चमा आसनग्रहण गराउँदै मन्तव्य राख्न दिइएकोप्रति उनले नाराजगी प्रकट गरेका थिए । उनको तर्क थियो– अनावश्यक तडकभडकमा पैसा खर्च गर्नुभन्दा उपयोगी काममा उक्त रकम लागाउनु जाती हुन्छ, हुँदानहुँदाका र कार्यक्रमको सन्दर्भ तथा औचित्यसँग मेल नखाने व्यक्तिलाई आसनग्रहण गराउँदै धेरै समय खेर फाल्नुभन्दा कार्यक्रमको उद्देश्य प्राप्तिमा समय खर्चिनु राम्रो हो ।

गीत

गीत
(सन्तोष लामिछाने)
गीत
(अोम राना)
गीत
(भीम ठटाल)

विचार

देवकोटा कसरी महाकवि बन्न पुगे
(बसन्त श्रेष्ठ)
सगरमाथा साहित्य परिषद् ः उहिले र अहिले
(नन्दलाल आचार्य)
भ्रम र सत्यता बीच अल्झिएको हाम्रो भाषा शास्त्रीय समाज –१
(हिमप्रसाद गौतम)

व्यक्तित्व / कृतित्व

विपीका आख्यानको मार्क्सवादी पठन
(डा.कुमारप्रसाद कोइराला)
कवि जयन्तकृष्ण शर्माको काव्यिक भावभूमि र शिल्पचेतना
(डा. राजकुमार छेत्री)
विश्वेश्वरप्रसाद कोइरालाको व्यक्तित्व, राजनीतिक र साहित्य
(सदानन्द अभागी)

नियात्रा

सोइनमले जुराएको यात्रा
(बिकु लामा)
पूर्वखोला यात्रामा चौबिस फन्का
(राजेश कुमार अर्याल)
सिण्डिकेटको सास्तिमा मुस्ताङी मुस्कान
(गोपाल झापाली)

हास्यव्यङ्ग्य

एक झोला इन्द्रेणी सरसरती पढ्दा
(सदानन्द अभागी)
उसिन्नु पर्ने अण्डा किन पकाइस् ?
(कृष्ण उफान)
डनवाद
(सुरेन उप्रेती)

जीवनी

वरिष्ठ समालोचक डा. बासुदेब त्रिपाठीको एक संक्षिप्त परिचय
(बसन्त श्रेष्ठ)
१२ भाषाका ज्ञाता: हेमचन्द्र पोख्रेल
(नरेन्द्रराज प्रसाई)
आदिकवि भानुभक्त आचार्य
(विजय सागर)