कथा संग्रह
"कमरेड भाउजू"
कथाकार: कृष्ण बजगाईं
कवितासङ्ग्रह
"प्रथम पुरुष"
कवि: कृष्ण उपाध्याय
प्रकाशक: समकालीन साहित्य प्रतिष्ठान, बेलायत

समकालीन साहित्यिक रचना

ब्रह्माण्ड र मान्छे (निबन्ध)

समय अनुसार मान्छे र उस्को आवश्यकता बदलिदै जान्छ। सपनाहरु फेरिदै जान्छन। गुणहीनबाट गुणस्तर र गुणस्तरबाट गुणहीन, यहि हो चक्रिय छलाङ समयसँगको मान्छेको। इच्छा, आकांक्षा, रहर सबै समयको रफ्तारमा परिबर्तित हुँदै जाने रहेछ। स्वंम मान्छे पनि भौतिक रुप र विचारमा ब्रहमाण्डसँगै बदलिदै गएको प्रष्ट देख्न सकिन्छ। इतिहास यही त पाठ पढाईरहेको छ युगौं देखि निरन्तर। इतिहासको गुलाम भएर हिड्नुको अर्को बिकल्प खै मान्छेसँग? केवल मनुष्य जातिको अध्ययनमा सर्बश्व गुमाएका ऋषिमुनिहरु समेत न त जरा सम्म पुग्न सके न टुप्पोसम्मै। विचमा बसेर ब्रहमाण्ड र मनुष्यको स्व अध्ययन गर्ने कार्य अब कहिल्यै पुराहुन सक्दैन। र त्यो अध्ययन बिश्वसनिय पनि हुदैन।

'कालचक्र': प्राविधिक ठगी र जनयुद्धको जीवन्त चित्रण (कृति/समीक्षा)

१. परिचय
२०२२ साल माघ २९ गते मध्यपश्चिम नेपालमा अवस्थित भेरी अञ्चल, दैलेख जिल्लाको दुल्लु भेगमा पर्ने गमौडी—८ राजाकाँध भन्ने दुर्गम गाउँको एउटा सामान्य परिवारमा जन्मिएका बखतबहादुर थापाका बाबुको नाम मोतीराम थापा र आमाको नाम बिस्ना थापा हो । यिनी मोतीराम थापाका दुई श्रीमतीबाट जन्मिएका छ छोरा र पाँच छोरीमध्ये काहिँला तथा कान्छी श्रीमती बिस्ना थापाबाट जन्मिएका जेठा छोरा हुन् । ठूलो परिवार भएको र पारिवारिक आर्थिक अवस्था पनि सामान्य रहेको हुँदा यिनको बाल्यकाल त्यति सुखपूर्वक बितेको देखिँदैन । आफ्नै जन्मथलो दुल्लुकै वनजङ्गल एवं पाखापखेरामा गाईबाख्रा चराउँदै बाल्यकाल बिताएका बखतबहादुर थापाले परिस्थितिजन्य कारणबाट खासै शिक्षा हासिल गर्न पनि सकेनन् । यिनी गाउँकै विद्यालयबाट प्राथमिक शिक्षा आर्जन गरी विजया मावि दुल्लुमा कक्षा दससम्मको अध्ययन गरेर २०४२ सालमा प्रवेशिका परीक्षामा सामेल भए, तर नियमित र व्यवस्थित पढाइको अभावका कारण उत्तीर्ण हुन सकेनन् । प्रवेशिका परीक्षा दिनेबित्तिकै गाउँका मुग्लानी लाहुरेहरूकै छाँटकाँटमा बखतबहादुर थापा घरपरिवार र कलिलै उमेरमा बिहे गरेकी श्रीमतीलाई समेत छोडेर सुर्खेततिर झरे । सुर्खेतमा केही समय बिताएपछि ड्राइभिङ सिक्ने रहर बोकी यिनी दिल्ली जाने निधो गरेर त्यहाँबाट हिँडे । भारततिरको खासै जानकारी नभएका थापा अनेकतिर भौतारिँदै अल्मोडा बाकेश्वर पुगे र केही समय यिनले त्यहीँ कुल्ली काम गरेर बिताए । कामविशेषले उनका ससुरा त्यहीँ आइपुगेको थाहा पाएर यिनी त्यहाँबाट पनि सुइँकुच्चा ठोके र अनेकतिर सोधपुछ गर्दै दिल्ली पुगे । त्यहाँ पुगेपछि यिनले त्यहीँ चौकीदारी गर्ने एकजना आफ्नै गाउँले भेट्टाए र केही समय उसैकहाँ बसे । उसकै माध्यमबाट यिनको त्यहीँ शिक्षक काम गरी बस्ने आफ्नै गाउँले चक्रनाथ शास्त्रीसँग भेटघाट भयो र तिनले थापालाई टाइपराइटर मर्मत गर्ने पसलमा चिया ओसार्ने काममा लगाइदिए । पहाडमा जन्मी हुर्किएका थापालाई हिन्दी भाषा पटक्कै नजानेका कारण त्यहाँ भाषिक सम्प्रेषणमा ठूलो सङ्कट आइप¥यो । यसै कारण यिनलाई छोटो समयमै त्यहाँबाट हटाइयो । यसपछि यिनी गाउँले चौकीदारकै सहयोगमा एउटा फ्याक्ट्रीमा चौकीदार भएर काम गर्न थाले । केही समयपछि त्यहाँ पनि छोडेर यिनले अर्कै टाइपराइटर मर्मत गर्ने पसलमा सरसफाइको काम सुरु गरे । त्यहाँ यिनले दुईतीन महिनामै टाइपराइटर मर्मत गर्ने काम निकै सिके । काम सिकेपछि यिनी अर्काे ठाउँमा त्यही काम गर्न थाले । महत्वाकाङ्क्षी र लगनशील स्वभावका थापाले त्यही बेला अर्काले गरेको हेर्दाहेर्दै फोटोकपी र फ्याक्स मेसिनको मर्मत गर्न पनि सिके । यति कष्टका साथ काम गर्दा पनि त्यतिखेर यिनलाई पैसा कमाउनु त के सामान्य गुजारा चलाउनसमेत धौधौ प¥यो ।

सपनाको विस्कुन (कथा)

मंशिरको अन्तिम साता । तराईको क्षेत्र । हुस्सु बिहान पख निक्कै बाक्लो लाग्न थालेको छ । पत्रपत्रिकामा शितलहरले सास्ति भोगेका चित्र र कतै कतै मनकारीहरुले न्याना कपडा बाँडेका समाचारले पनि प्राथमिकता पाउन थालेका छन् । बिहान अवेर सम्म सडकका किनारामा पत्कर धुवाएर न्यायोको भ्रम ओढ्नेहरु कुम्लो परेर बस्ने गरेका छन् । रिक्सा मजदुरहरु ग्राहक नपाएर झुरुप्प परेका छन, अगाडी धुँवा समेत उड्न छोडेको खरानीको डंगुर मात्र छ । तर उनीहरु त्यस भित्र आगो छ भन्ने भ्रान्ति पालेर बिहानै देखि उठेको स्याँठलाई गिज्याई रहेका छन् । म उनीहरुलाई बेला बेलै हेर्दै सिद्धार्थसँग भलाकुसारीमा छु । उसको स्पर्श बिनानै छेउमा बस्न पाउँदा पनि मलाई चिसोले चुम्ने हिम्मत गरेको छैन ।

विचार

भैरहवा त भैरहवा पो भएछ !
(विजय सागर)
हाम्रा केही लोकनाटक - सामान्य परिचयात्मक अध्ययन
(नवीन पौड्याल)
सिलसिला चूडामणि रेग्मीको: कैरन झर्रेली आन्दोलनको
(प्रा.डा. टङ्कप्रसाद न्यौपाने)

व्यक्तित्व / कृतित्व

प्रगतिशील साहित्यकार जनकप्रसाद हुमागाईँ
(चूडा मणि रेग्मी)
व्यक्तित्व अनि क्रियाकलापको मझेरीमा–चूडामणि रेग्मी
(विजय खरेल)
साहित्यकार तथा भाषासेवी चूडामणि रेग्मी
(चैतन्य खरेल)

संस्मरण/स्‍मृति

जीवनको एउटा अविस्मरणीय दिन
(डा. वल्लभ मणि दाहाल)
एउटा अग्लो प्रकाश-स्तम्भ ढलेपछिको अन्धकारमुनि बसेर आज म
(डा. गोविन्दराज भट्टराई)
आमासँग जोडिएका आँसुका घुट्काहरु
(प्रदीप नेपाल)

हास्यव्यङ्ग्य

चुरोट : केही झिलिमिली संस्मरण
(भैरव अर्याल)
कस्तो गधा रहेछ !
(विश्व शाक्य)
चम्चा महात्म्य
(षडानन्द पौड्याल)

जीवनी

वरिष्ठ समालोचक डा. बासुदेब त्रिपाठीको एक संक्षिप्त परिचय
(बसन्त श्रेष्ठ)
१२ भाषाका ज्ञाता: हेमचन्द्र पोख्रेल
(नरेन्द्रराज प्रसाई)
आदिकवि भानुभक्त आचार्य
(विजय सागर)

नियात्रा

सिलिगुडीसम्मको साहित्यिक यात्रा
(डा. रविलाल अधिकारी)
मेची महाकाली साहित्यिक सद्भाव यात्रा
(पुण्य खरेल)
साहित्यिक सद्भाव यात्रा झापा–भैरहवा–सुर्खेत
(देवीचरण भण्डारी ‘सरोज’)