कवितासङ्ग्रह
"प्रथम पुरुष"
कवि: कृष्ण उपाध्याय
प्रकाशक: समकालीन साहित्य प्रतिष्ठान, बेलायत
डायास्पोरिक कथा संग्रह "समुद्र र सपना"
कथाकार: सञ्जु बजगाईं
प्रकाशक: रत्न पुस्तक भण्डार, काठमाण्डौं

समकालीन साहित्यिक रचना

मोदनाथ प्रश्रितको जीवन र सिर्जनाका बीचको अन्तर सम्बन्ध (व्यक्तित्व / कृतित्व)

१. विषय प्रवेश
कुनै पनि व्यक्तिको सिर्जनामा उसले बाँचेको आर्थिक, सामाजिक परिवेशका साथै राजनीतिक, पारिवारिक, शैक्षिक आदि क्रियाकलापको पनि भूमिका रहेको हुन्छ । समाजको आर्थिक उत्पादन प्रक्रियालाई मूल आधार मानेर विचारलाई त्यसकै जगमा उभिएको अधिरचना मानिन्छ (माक्र्स र एङ्गेल्स, २०६३ ः ३९) र सिर्जनामा स्रष्टाको विचार कलामय बनेर अभिव्यक्त हुन्छ । विचार आर्थिक जगमा उभिएको भए पनि त्यसको निर्माणमा सामाजिक, राजनीतिक, पारिवारिक परिस्थितिका साथै व्यक्तिका निजी स्वभाव र प्रवृत्तिको पनि पारस्परिक भूमिका रहेको हुन्छ । यस कारण साहित्यमा अभिव्यक्त विचार र त्यसको सांस्कृतिक मूल्य व्यक्तिको आफ्नो मात्र देन नभई समाज वा वर्गको देन पनि मानिन्छ (मुक्तिबोध, सन् १९९३ ः १४) । प्रगतिवादी साहित्यकार मोदनाथ प्रश्रितको सिर्जनात्मक विचार निर्माणको सन्दर्भ बुझ्न पनि उनैले बाँचेको र भोगेको आर्थिक, सामाजिक, राजनैतिक, शैक्षिक एवं पारिवारिक परिवेशलाई बुझ्नु पर्ने हुन्छ र ती सबै पक्षबारे जानकारी राख्नु आवश्यक देखिन्छ । यसैले प्रश्रितको साहित्य सिर्जनामा उत्प्रेरकको भूमिका खेल्ने उपर्युक्त विविध पक्षबारे प्रकाश पारी उनको सिर्जनाले प्रदान गरेको सामाजिक योगदानबारे पनि यस लेखमा प्रकाश पारिएको छ ।

हरिप्रसाद भण्डारीका कथाहरूको वैचारिक विवेचना (व्यक्तित्व / कृतित्व)

श्री हरिप्रसाद भण्डारीका दुई वटा कथा सङ्ग्रहहरू प्रकाशित भएका छन्— चिराग (२०४७, दोश्रो प्रकाशन २०६१) र अस्वीकृत कथाहरू (२०५८) । ती दुवै कथा सङ्ग्रहहरू मैले पहिले पनि पढेको थिएँ । तर अहिले पुनः ती कथा सङ्ग्रहहरू पढ्दा तिनीहरूभित्र समाहित भएका विचारहरूले मलाई निकै प्रभाव पारेका छन् ।

ओजोन (लघुकथा)

‘दाजुभाइ तथा दिदी बहिनीहरु ! वातावरणीय प्रदूषणको कारण हाम्रो पृथ्वी अहिले चरम संकटमा परेको छ, हामीहरु गम्भीर चुनौतीमा बाँचिरहेका छौँ । आकाशमा ओजोनको तह पातलो भइरहेको छ, प्वाल बढिरहेको छ । यदी हाम्रो सामुहिक प्रयासले आकाशको प्वाल नटाल्ने हो भने विकिरणको प्रभावले हाम्रो असितत्व नै खतरामा पर्नेछ ...........।’

गजल

गजल
(राज अबिरल यात्री)
गजल
(डिल्लीप्रसाद अधिकारी)
गजल
(उज्ज्वल जी.सी.)

जीवनी

वरिष्ठ समालोचक डा. बासुदेब त्रिपाठीको एक संक्षिप्त परिचय
(बसन्त श्रेष्ठ)
१२ भाषाका ज्ञाता: हेमचन्द्र पोख्रेल
(नरेन्द्रराज प्रसाई)
आदिकवि भानुभक्त आचार्य
(विजय सागर)

गीत

गीत
(भीम ठटाल)
गीत
(उज्ज्वल जी.सी.)
गीत
(ऋषि बस्ताकोटी)

निबन्ध

कफी मिटिंग
(नम्रता गुरागाईं)
बाँसै नभेटे कसरी बज्छ बाँसुरी
(विद्या घिमिरे)
विचराहरू
(माधव काफ्ले)

कविता

बाघ गर्जेपछि
(जेबी खत्री)
तिम्राे अागमन
(भुवन थापा)
सकमवरी
(ओमप्रसाद घायल)

कृति/समीक्षा

शनैशनै रेगिस्तानहरू माथि कवितामय आलेख
(पेशल आचार्य)
"म र काठमाण्डौ" कथासङ्ग्रहमा एक दृष्टि
(सदानन्द अभागी)
विज्ञान कथासङ्ग्रह "विज्ञानको कैदी"
(रामकुमार पण्डित क्षेत्री)