कवितासङ्ग्रह
"प्रथम पुरुष"
कवि: कृष्ण उपाध्याय
प्रकाशक: समकालीन साहित्य प्रतिष्ठान, बेलायत
डायास्पोरिक कथा संग्रह "समुद्र र सपना"
कथाकार: सञ्जु बजगाईं
प्रकाशक: रत्न पुस्तक भण्डार, काठमाण्डौं

समकालीन साहित्यिक रचना

प्रयोगवाद : केही विमर्श (विचार)

१.परिचय
प्रयोग+वाद यस्तो रूप संरचनाबाट प्रयोगवाद शब्द निर्माण हुन्छ । प्रयोगको पहिलो अर्थ कुनै वस्तु वा विषयलाई व्यवहारमा लगाउने कार्य वा उपयोग हो । दोस्रो अर्थ नीति, नियम, सिद्धान्त आदिको स्थापना गरी कार्यरुपमा ल्याउने प्रक्रिया हो ।१ यसरी प्रयोग शब्दको परिभाषाले के देखाउँछ भने वस्तु वा विषयलाई व्यवहारमा लागु गरी परीक्षण गर्नु हो । प्रयोग भन्ने शब्दले कुनै चलिआएको परम्परा, सिद्धान्त वा मान्यतामा नयाँ प्रयोग गर्नु अथवा स्थापित सिद्धान्त वा वस्तुलाई व्यवहारमा उतार्नु भन्ने अर्थ पनि बुझाउँछ । ‘प्रयोगवाद’ भन्ने समष्टिगत शब्दले ‘पहिलेदेखि चलिआएका कलात्मक वा साहित्यिक परम्परालाई प्रयोगात्मक रुपमा परीक्षण गरेर त्यसमा रहेका अनावश्यक तथा निरर्थक कुराहरूको विरोध गर्दै वा त्यस्ता कुरालाई हटाउँदै नयाँ किसिमको गर्नुपछर्’२ भन्ने अर्थलाई प्रस्ट पार्दछ । ‘प्रयोगवादी’ शब्दले प्रयोगवाद सम्बन्धी, प्रयोगवादका अनुयायी, प्रयोगवादी शैली विचारधाराको प्रतिपादन गर्ने भन्ने अर्थबोध हुन्छ । यस किसिमको शब्दगत विश्लेषणले सिद्धान्त, व्यवहार र परीक्षणमा प्रयोग गर्न सकिन्छ भन्ने अर्थ निकाल्न सकिन्छ । साहित्यका सन्दर्भमा परम्परागत मान्यतालाई भत्काएर नयाँ किसिमको साहित्यिक प्रयोग भन्ने अर्थ हुन्छ । अतः साहित्यमा नयाँनौलो किसिमको रुप, संरचना र भाषिक विन्यास नै साहित्यिक प्रयोग हो ।

प्रत्यारोपण (लघुकथा)

ऊ आपूmलाई सबैभन्दा ‘ठूलो मान्छे हुँ’ भन्थ्यो, अरु मान्छेलाई आपूmजत्तिकै मान्छे मान्दैनथ्यो, सबैलाई ‘सानो’ मान्थ्यो ।

गुवाहाटीमा नेपाली एम्.ए. प्रारम्भ गर्दाका तितामिठा अनुभूति (संस्मरण/स्‍मृति)

अगिल्लो पटक गुवाहाटी विश्वविद्यालयको सेमिनारमा विशेषज्ञका रूपमा सहभागी भएर केही काम त गरियोे तर त्यहा“को कामबाट उति सन्तुष्ट भइएन । अर्काका ठाउ“मा गएर सन्तुष्ट भइएन, राम्रो लागेन भन्नुभन्दा चुप लागेर फर्कनु नै उपयुक्त ठानियो । सेमिनारबाट कामको बा“डफा“ड गरियो र जिम्मेवारी पनि लिइयो तर मनमनमा काम नगर्ने भन्ठानेरै लिइएको जीवनको यो पहिलो जिम्मेवारी थियो । त्यहा“ सहभागीमध्ये सबभन्दा बढी मेरै भागमा परेको थियो । केसु र रासुको भागमा केही एकाइ मात्र थिए भने मेरा भागमा त सिङ्गासिङ्गै किताब नै लेख्नुपर्ने थियो । सम्पत्तिको बा“डफा“डमा धेरै लिन खोज्ने तर कामको बा“डफा“डमा कमभन्दा कम लिन खोज्ने वा लि“दै नलिने नेपाली बानीबाट म मुक्त मान्छे । म कर्मवादी भए पनि नगर्ने मनस्थिति बनाएको काम धेरथोरस“ग के नै पो सरोकार र≈यो र ? त्यो यात्रा लगभग पुत्नेछोराकै करामतमा टुङ्गियो ।

गजल

गजल
(भाष्कर काजी)
गजल
(प्रभु विवश)
गजल
(उज्ज्वल जी.सी.)

कथा

फेसबुककी केटी
(नबराज बजगाई)
रङ थरी थरीका
(इन्द्रकुमार श्रेष्र्ठ सरित्)
लिखत र शून्य खोपडी
(विद्याप्रसाद घिमिरे)

वार्ता

साहित्यकार तथा पत्रकार गोपीकृष्ण ढुंगानासँग संवार्ता
(पेशल आचार्य)
स्रष्टा खगेन्द्र गिरी कोपिलासँग कुराकानी
(पेशल आचार्य)
साहित्यकार माधव सयपत्रीसँग संवार्ता
(पेशल आचार्य)

जीवनी

१२ भाषाका ज्ञाता: हेमचन्द्र पोख्रेल
(नरेन्द्रराज प्रसाई)
आदिकवि भानुभक्त आचार्य
(विजय सागर)
नेपाली आधुनिक गीतका लोकप्रिय गायक फत्तेमान
(नरेन्द्रराज प्रसाई)

विचार

मगर पाङ (भाषा) को अध्ययन १
(लालमणि पोख्रेल)
मगर पाङ (भाषा) को अध्ययन २
(लालमणि पोख्रेल)
गण्डकी अञ्चलका साहित्यकार
(डा. यदु नन्दन उपाध्याय)

निबन्ध

कफी मिटिंग
(नम्रता गुरागाईं)
बाँसै नभेटे कसरी बज्छ बाँसुरी
(विद्या घिमिरे)
विचराहरू
(माधव काफ्ले)