कथा संग्रह
"कमरेड भाउजू"
कथाकार: कृष्ण बजगाईं
कवितासङ्ग्रह
"प्रथम पुरुष"
कवि: कृष्ण उपाध्याय
प्रकाशक: समकालीन साहित्य प्रतिष्ठान, बेलायत

समकालीन साहित्यिक रचना

देवकोटाका नारीप्रतिको दृष्टिकोण (व्यक्तित्व / कृतित्व)

१. पृष्ठभूमि
नेपालीका सुप्रसिद्ध साहित्यकार लक्ष्मीप्रसाद देवकोटाले नेपाली साहित्यका कविता, कथा, उपन्यास, निबन्ध आदि प्रायः सबै विधामा कलम चलाएका छन् । उनी नेपालीका महाकविका र सर्बाेत्कृष्ट निबन्धकारका रूपमा सुपरिचित छन् । फुटकर कविता, गीत, खण्डकाव्य, कोषकाव्य तथा महाकाव्य भनिने प्रगीतात्मक, आख्यानात्मक तथा नाटकीय सबै प्रकारका कविताको रचना गरेका देवकोटाले नेपालीमा मुनामदनजस्तो लोकप्रिय तथा कालजयी कृतिका अतिरिक्त थुप्रै काव्यवृmतिको सिर्जना गरी आधुनिक नेपाली कविताको विकासमा विशिष्ट योगदान पु¥याएका छन् । देवकोटाले नेपाली कविताको स्वच्छन्दतावादी धाराको संस्थापन र विकास गरी त्यसलाई उत्कर्षमा पु¥याएका छन् । यिनका शावmुन्तल, सुलोचना, महाराणा प्रताप, वनवmुसुम, पृथ्वीराज चौहान आदि महाकाव्य पनि प्रकाशित छन् । यसबाहेक यिनका थुप्रै खण्डकाव्यात्मक कृतिहरू पनि प्रकाशित छन् तर उनले रचना गरेका खण्डकाव्य भनिने सबै काव्यकृतिहरू शास्त्रीय दृष्टिले खण्डकाव्यका कोटिभित्र पर्दैनन् । महाकाव्यबाहेक आख्यानात्मक संरचना भएका यिनका काव्यकृतिहरूमा प्रयुक्त नारीप्रतिको दृष्टिकोणलाई केलाउनु यस लेखको उद्देश्य रहेको छ ।

मुद्दा (कथा)

क ले ख माथि मुद्दा हाल्यो ।ग ले भन्यो, “तिमीले ठीक गर्यौ । ख ले तिमीलाई यसो गर्छ भन्ने त मलाई पहिले नै थाहा थियो ।
कुरा खास त त्यस्तो केही थिएन । बरु क र ख दुवै साथी–साथी थिए । एकले अर्कोलाई ज्यादै माया गर्थे पनि क ले नै ख लाई आप्mनो घरसँगै बस्न बोलायो । उसरको लागि जग्गा मिलाइदियो । घर बनाउँदा धेरै थरीबाट मदत गर्यो । र त्यसपछि त झन आपसी प्रेम र सद्भावना उनीहरू दुवैमा बदै गयो । अब उनीहरू साथ–साथी मात्र भएनन् कि गाउँले छिमेकी जे भनौँ त्यसो पनि भए । मर्दा, पर्दा समेत उनीहरू पहिलेदेखिका आप्mनै अरु दाजुभाइभन्दा पनि नजीक रहे ।

जुलुस (कथा)

‘आज त दुईचार जनाको टाउकै फोर्नुपर्छ, यार !’ –एउटाले सूर्य चुरोट सल्काएर ओठमा चेप्दै सानसँग भन्यो ।
‘साला भाते के टाउको फोर्ने कुरा गर्छ । कुनै बैङ्कसैङ्क या फाइनान्सको लकर फोर्नुपर्छ भन न ।’ –अर्कोले अझ फौज्दारी सम्वाद स्वाट्ट त्यसरी नै झिक्यो जसरी तराईतिर दसैँमा काट्न ठिक्क पारेको खसीलाई कानमा पानी हालेर ‘मान्यो’ भनेपछि काट्ने मानिसले स्वाट्ट दापबाट कट्टी झिक्छ ।

लघुकथा

उत्सर्गभित्रको कथा
(उज्ज्वल जी.सी.)
अनौंठो साँढे
(राम बिनय)
मानव अधिकारको रक्षा
(डा. कपिलदेव लामिछाने)

व्यक्तित्व / कृतित्व

चूडामणि रेग्मी: भाषा र साहित्यका एक अथक यात्री
(होम सुवेदी)
साहित्यकार होम सुवेदीको जीवनी र व्यक्तित्वको अध्ययन
(सरस्वती गौतम)
शिरीषको फूलमा अभिघात
(लालमणि पोख्रेल)

वार्ता

साहित्यकार कृष्ण बजगार्इंसँग कुराकानी
(विवश वस्ती)
वरिष्ठ कथाकार परशु प्रधानसँग कथावार्ता
(नारायण तिवारी)
कालजयी कर्महरूमा बद्रीनारायण प्रधानमाथि रूपेश शर्मासितको अन्तरवार्ता
(अर्जुन यावा)

नियात्रा

बैंशालु पहाड
(गोपाल झापाली)
न्यूयोर्क शहर दुई वर्षपछि पुग्दा
(डीग बहादुर तामाङ्ग)
जहाँ ढुङ्गा ढुङ्गामा देवताको बास छ
(भेषराज रिजाल)

जीवनी

वरिष्ठ समालोचक डा. बासुदेब त्रिपाठीको एक संक्षिप्त परिचय
(बसन्त श्रेष्ठ)
१२ भाषाका ज्ञाता: हेमचन्द्र पोख्रेल
(नरेन्द्रराज प्रसाई)
आदिकवि भानुभक्त आचार्य
(विजय सागर)

गजल

गजल
(इन्द्रकुमार विकल्प)
गजल
(अर्जुन खत्री "फडिन्द्र")
गजल
(वीरेन्द्र खडका)