साइबर साहित्य, रचना र रोचक घिमिरे

- कृष्ण बजगाईं

‘रचना’ पत्रिका नेपालमा हुँदा फाट्टफुट्ट मात्र पढ्ने अवसर पाईयो । यसको मुख्य कारण त्यसको कमजोर वितरण प्रणाली र अनियमित प्रकाशन थियो । त्यति राम्रो र स्तरिय पत्रिका किन त्यस्तो तालमा प्रकाशन गरेको होला भन्ने लागि रहेको थियो ।
अचानक सोह« वर्ष अगाडि नेपाल छाडेर विदेश हान्निएँ । तन परदेशमा भए पनि मन घरदेश तिरै दौडिरहन्थ्यो । त्यतिबेला परदेशमा नेपाली अक्षर हेर्ने कत्रो तृष्णा हुन्थ्यो भनि साध्य थिएन । अझ त्यसमा पनि नेपाली साहित्य पढ्न खुब तल्तल् लाग्दथ्यो । तल्तल् मेटाउन नेपालबाट पत्रिका मगाएर टार्दै थिएँ । तर त्यो नियमित थिएन । इन्टरनेटको दुनियाँमा नेपाली अक्षर नियमित जसो खोजि रहन्थेँ । यसै क्रममा इन्टरनेटमा एक दिन अचानक ‘रचना’ साहित्यिक पत्रिका देखा पर्यो । त्यो देखेर खुशीको सिमा रहेन । हो त्यहीँबाट रामरी चिनेको हुँ रचना पत्रिका र रोचक घिमिरेलाई ।
पत्रिका पढेको केही दिनपछि इमेलबाटै मेरा सिर्जना ‘रचना’को लागि पठाएँ । अर्को अंकमा त्यो छापियो । छापिए पछि यो परदेशीको सिर्जनाले घरदेश मात्र होईन सारा संसारमा पाइला टेक्ने मौका पायो । यसको कारण थियो इन्टरनेटमा ‘रचना’ साहित्यिक पत्रिका जोडिनु । प्रिन्ट संस्करण भन्दा इन्टरनेटका पाठक सयौं गुणा बढी हुन्छन भन्ने समयको आवाज रोचक दाइले बुझेरै प्रविधि सँगसँगै रचनालाई पनि इन्टरनेटको दुनियाँमा पुर्याउनु भएको हो ।
तीन पुस्ताका स्रष्टासँग संगत गर्नु भएका र तीनै पुस्ताका स्रष्टाहरुका सिर्जना प्रकाशित गरेर लेखकलाई एउटा दह«ो जगमा उभ्याउनु भएको छ रोचक दाइले । हरेक पुस्तासँग उस्तै सहज र आत्मिय सम्बन्ध राख्न सक्ने र सबैलाई यथोचित अवसर दिने रोचक दाइको तारिफ गर्न चाहान्छु ।
बेलायत बसाई सर्नु अगि बेल्जियममा मेरो बसोबास थियो । उताबाट रोचक दाइसँग धेरै पटक फोनमा कुरा भए । साहै शिष्ट बोली र लेखनकर्मलाई हौसला दिने उहाँको त्यो स्वभाव नयाँ पुस्ताका सबै लेखकलाई प्रेरणाको स्रोतको रुपमा लिएको छु ।
उहाँसग प्रत्यक्ष भेट सन् २००७ को जनवरी महिनामा काठमाण्डौंमा भएको हो । खासमा त्यसबेला मेरो प्रथम साहित्यिक कृति ‘यन्त्रवत्’ लघुकथासंग्रहको बिमोचन कार्यक्रममा उहाँलाई निम्त्याएको थिएँ । कार्यक्रमका प्रमुख अतिथि हुनुहुन्थ्यो वरिष्ठ साहित्यकार रमेश विकल । कार्यक्रम अन्त्यसम्म रोचक दाइ बस्नु भयो । कार्यक्रम सकिएपछि साहै खुशी हुँदै बधाई दिनु भयो । त्यति मात्र हो उहाँसँगको प्रत्यक्ष भेटघाट । तर आधुनिक प्रविधिले हामीलाई यति नजिक ल्याइदिएको छ कि दिनहुँ प्रत्यक्ष नभेटे पनि साइबर संसारमा हामो भेटघाट भइरहेकै छ । हामो सम्बन्ध नविकरण गरिरहनु परेको छैन ।
सन् २००८ मा मैले संचालन गरेको वेब पत्रिका समकालीन साहित्य डटकमको लागि रोचक दाइसँग अन्र्तवार्ता गर्ने भएँ । म थिएँ परदेशमा उहाँ घरदेशमा ! प्रत्यक्ष अन्र्तवार्ता सम्भव थिएन । उहाँलाई केही पश्नहरु सोध्ने भएँ । जुन इमेलमा मेरा सिर्जना ‘रचना’ साहित्यिक पत्रिकाको लागि पठाउँदथे सोही इमेलमा अन्र्तवार्ताका प्रश्नहरु पठाएँ । दाइले बिलम्ब नगरी केही समयमै इमेलबाटै जवाफ फर्काउनु भयो । हामी बिचको सवाल जवाफलाई मैले समकालीनको वेबसाइटमा पोस्ट गरेँ । उहाँसँगको त्यो डिजिटल कुराकानी साहै« जानकारी मूलक थियो । निकै चर्चामा रहयो त्यो अन्तर्वार्ता । सवाल र जवाफको लय यसरी मिलेको थियो कि पढ्दा कसैले अनुमान गर्न सक्दैनथ्यो त्यो इमेलबाट गरिएको कुराकानी हो भनेर ।
पछि उहाँ जस्तै तेइस जना घरदेश र परदेशका सष्टाहरुसँग इमेलमा गरिएको कुराकानीलाई समेटेर ‘सष्टा र डिजिटल वार्ता’ भन्ने निक्कै मोटो पुस्तक प्रकाशित गरेँ । नेपाली साहित्यमा यसरी स्रष्टासँग इमेलमा गरिएको ‘डिजिटल वार्ता’लाई समेटर पुस्तक निकालिएको पहिलोपटक थियो । त्यो पुस्तकले त्यसबेला राम्रै चर्चा पाएको थियो ।
उहाँ जस्तो पुराना पुस्ताका सर्जकमा इमेल, इन्टरनेटको ज्ञान हुनु, त्यसलाई नियमित चलाउनु र देश देशान्तरसम्म आफनो पत्रिकाको डिजिटल कपी वितरण गर्नु भनेको आधुनिक प्रविधिलाई आत्मसाथ गर्दै आफूलाई ‘अपडेट’ राख्नु हो । प्रत्यक्ष भेट हुन नसकिने पाठक र सर्जकसँग इमेलबाट सम्पर्कमा रहनु उहाँमा भएको आधुनिक चेतको परिणाम हो । समयानुकुल आफूलाई अपडेट गर्दै साहित्यिक पत्रिका ‘रचना’लाई साइबर संसारमा पुर्याउनु भएको छ । उहाँको यस्तो कार्यलाई नेपाली साहित्यको अन्तर्राष्ट्रिय विस्तारमा उहाँको पनि सानो हिस्सा रहेको कुरालाई स्वीकार गर्न असजिलो मान्नु हुँदैन ।
कैयौं पुरस्कार गुठी र साहित्यिक संघसंस्थाको नेतृत्व तहमा रहेर उहाँले देखाउनु भएको सक्रियताले ती संस्थाहरु जीवित र चलायमान छन । उहाँले सुरुदेखि आजका मितिसम्म रचना पत्रिकाको जुन स्तर कायम गर्नु भएको छ त्यो उहाँको कुशल सम्पादन कलाले मात्र सम्भव भएको हो । त्यसै पनि छोटो आयु हुने साहित्यिक पत्रिकाहरुको भिडमा रचना पत्रिकाले दीर्घ जीवन पाएर पाठकका बीच लोकप्रिय भएको छ । त्यो कठिन कार्य गरेर यतिका वर्षसम्म पत्रिकालाई निरन्तरता दिनु चानचुने कुरा होइन । उहाँका यस्ता कार्यहरु नयाँ पुस्ताका लागि अनुकरणीय छन् । उहाँ जस्ता पाको ब्यक्तिले लामो समयदेखि नेपाली साहित्यिक पत्रकारितामा जुन योगदान पुर्याउनु भएको छ त्यसको मूल्यांकन गर्ने बेला आएको छ ।

बेलायत

प्रकाशित मिति : प्रकाशन मिति : शुक्रबार, 17 भाद्र, 2073

लेखकका अन्य रचनाहरु