कवि डा. मधु माधुर्यसँग साहित्यिक कुराकानी

- कृष्ण बजगाईं

डा. मधु माधुर्य नेपाली साहित्यमा नौलो नाम होइन | झन्डै ४० वर्ष देखि उनी नेपाली साहित्यमा समर्पित छन् | उनले साहित्य सिर्जना मात्रै गरेनन्, अन्य सर्जक र अग्रजहरुलाई पनि सम्मान र पुरस्कार मार्फत हौसला प्रदान गर्दै आएका छन् | पछिल्लो समयमा नेपाली कविता क्षेत्रमा उनले शुरु गरेको आधुनिक प्रयोगहरुले उनलाई देश-भित्र र बाहिर ख्याति प्रदान गरेका छन् | साहित्यिक लेखनमा समसामयिक वैज्ञानिक मान्यताहरुको प्रयोग गर्ने डा. मधु माधुर्य क्वान्टम साहित्य क्षेत्रमा असाधारण प्रतिभाको रुपमा देखिएका छन् | प्रस्तुत छ कवि मधु माधुर्यसंग समकालीन साहित्य प्रतिष्ठानकोलागि सम्पादक कृष्ण बजगाईंले लिनु भएको छोटो अन्तर्वार्ता :

१. के लेख्दै हुनुहुन्छ अहिले ?
अहिले मूलत: प्रकाशित रचनाहरुको अंग्रेजी र रुसी भाषामा अनुवाद गराउने काममा लागेको छु, त्यसको साथसाथै केहि समय पछि प्रकाशन गराउनकालागि
क्वान्टम साहित्य विमर्श लेख्दै छु |

२. तपाईंको विचारमा कविता के हो ?
विचार वा भावनाका अनुभूतिजन्य विषयवस्तुलाई राम्रो शव्द संयोजन र काव्यात्मक शैलीमा प्रस्तुत गरिने साहित्यको समुच्च विधा हो कविता |

३. आजकल तपाईं क्वान्टम कविता लेखनमा लाग्नु भएको छ । के हो क्वान्टम कविता ?
विज्ञान र प्रविधिको द्रुत्त गतिमा विकास भैरहेको आधुनिक युगमा हामी विभिन्न क्षेत्रहरुमा आमूल परिवर्तनहरु भैरहेको पाउँछौं | नौलो चिन्तन, नौलो विषयवस्तु , नौलो शैलीको माध्यमबाट जेवन र जगतलाई हेर्ने बहुआयामिक सम्भावनालाइ साहित्यमा प्रयोग गर्ने सिलसिलामा क्वान्टम साहित्यको अवधारणा आएको हो |भौतिक विज्ञानको सामान्य व्याखा अनुसार कुनै पनि प्रतिक्रियामा भाग लिने वस्तुको सबैभन्दा न्युनतम इकाई नै क्वान्टम हो जो तरंग वा उर्जाको रुपमा पनि हुनसक्छ भनिन्छ | साहित्यमा त्यसको प्रयोजन सांकेतिक रुपमा कायम छ किनकि त्यो भौतिक नभएर भावनात्मक विषयवस्तुसंग सम्बन्धित छ |साहित्यमा क्वान्टम भन्नाले काव्य-तत्वको अदृश्य /अमूर्त तरंगहरुलाइ इंगित गर्दछ जसले चेतनाको रुपमा विचरण भएर मनोवैज्ञानिक प्रभाव पारिरहेको हुन्छ | अहिले साहित्यमा नयाँ प्रस्तावको रुपमा क्वान्टम कविताको प्रयोग शुरु भैरहेको छ ।

४ . यसको संरचना, विधी विधान के कस्तो हुन्छ ?
- क्वान्टम साहित्यमा प्रस्तुत गरिने शुरु देखि अन्त्यसम्मको कवितालाई अभिव्यक्तिको एउटा खण्ड मात्र मानिन्छ ( किनभने त्यो भन्दा अघि पनि कुनै विचार थियो, त्यसभन्दा पछि पनि त्यसको नैसर्गिक विचरण टुंगिएको हुँदैन )
- क्वान्टम कविताको केन्द्रविन्दु मानिसको काव्यिक चेतना-तत्व हो , त्यससंग सम्बन्धित प्रसंग १ लाइनको मात्र पनि हुनसक्छ जसले अगाडी र पछाडीका खण्डहरुबीच संयोजकको भूमिका निभाई रहेको हुनसक्छ , त्यसको पृष्ठभूमिमा समय र स्पेस वा प्रकृतिसंगको तरताम्यता हुन सक्छ |
- विज्ञान को फेनोमेनन , मनोविज्ञान असर वा अध्यात्मविज्ञानका मान्यताहरुलाई सहायक सन्दर्भको रुपमा प्रस्तुत गरिने
- विषयवस्तुलाई प्रस्तुत गर्दा बहुआयमिक दृष्टिकोणको प्रयोग गर्ने
- संवाद-तत्व , विम्व विधान, सुगठित शैलीलाइ प्राथमिकता दिदै विषयवस्तुमाथि सुक्ष्म विश्लेषण वा संस्लेषण गरिने .....
आदि, इत्यादी |
बाहिरबाट संरचना, विधी विधानको दृष्टिले झट्ट हेर्दा माथि उल्लेखित विविधता देख्न सकिन्छ परन्तु यसको दर्शन, मान्यता र व्याख्या छुट्टै पुस्तकमा अध्ययन गर्न पाउनु हुनेछ |

५. कविहरु स्वछन्द हुन्छन् भनिन्छ । यसरी कुनै वाद वा सिद्धान्त बोकेर कविता सिर्जना गर्दा कला पक्ष ओझेलमा परेर विचार, आग्रह वा सिद्धान्त हावी हुँदैन ?
हुन्छ | क्वान्टम साहित्यको सिर्जना पछि त्यसको विशेषता अध्ययन गर्दै जाँदा त्यसका तत्वहरुको अनुसन्धान गरिएको थियो, विश्लेषण पश्चात केहि बहुआयमिक प्रयोगहरु थपिंदै गए | सिद्दान्तभित्र छिरेर क्वान्टम साहित्य सिर्जना भएको होइन , र क्वान्टम साहित्य कुनै वाद वा सिद्धान्त पनि होइन |

६ . विश्व साहित्यको मंचमा नेपाली साहित्यको अवस्था कस्तो छ?
समष्टिमा, उत्तम छ भनेर सन्तोषको आनन्दमय सास फेर्न सकिने अबस्था छैन, यसको मूल कारण गुणात्मक स्तरलाई संख्यात्मक फड्कोले जितेको छ | राम्रो र बहुआयमिक अध्ययन गरेर लेखिएका, खारिएका र माझिएका उच्चकोटिका कृतिहरु नभएका हैनन् , छन् तर कम |

७. .विश्व साहित्यको मंचमा नेपाली साहित्य पुर्याउन के गर्नु पर्ला?
न्यून संख्यामा रहेका उत्कृष्ट कृतिहरुलाई अंग्रेजी लागायत प्रचलित अन्तररास्ट्रिय भाषाहरुमा राम्रो अनुवाद गरेर बजारव्यबस्था सुव्यवस्थित गर्न आबश्यक देखिरहेछु |

८ . तपाई के कति कस्ता पुरस्कार तथा सम्मानबाट विभुषित हुनु भएको छ ?
बिभिन्न रास्ट्रिय र अन्तरास्ट्रिय सम्मान तथा पुरस्कारबाट : अस्वीकृत साहित्य पुरस्कार, अनेसास पुरस्कार, विनेसाम पुरस्कार... आदि |

९ . तपाई रसियन भाषामा पनि कलम चलाउनु हुन्छ ? कुनै रचना, कृति अनुवाद गर्नु भएको छ ? वा तपाईंका रचना रसियन भाषामा अनुवाद भएका छन् ?
रुसी भाषामा पनि कलम चलाउँछु, केहि रचनाहरुको अनुवाद गरेको छु तर अझै तिनीहरु अप्रकाशित छन् | मेरा केहि कविताहरु रुसी साहित्यिक संकलनहरुमा प्रकाशित भएका छन् ।

१० . अन्त्यमा नेपाली साहित्यका पाठकलाई केही भन्नु छ कि ?
साहित्य सभ्यताको कलात्मक अभिव्यक्ति हो, समयको दस्तावेज हो, समसामयिक जीवन र जगतको दर्पण हो | असल साहित्यको अध्ययन, चिन्तन र मनन जीवनकोलागि हितकर हुन्छ र त्यो लेखकले पाठक कै लागि समर्पण गरेको हुन्छ |

प्रकाशित मिति : प्रकाशन मिति : शुक्रबार, 4 मङ्गसीर, 2072

लेखकका अन्य रचनाहरु