कथा संग्रह
"कमरेड भाउजू"
कथाकार: कृष्ण बजगाईं

समकालीन साहित्यिक रचना

ध्रुव चौहानको 'खोल' कथासङ्ग्रहमाथि पाठकीय दृष्टि कृति/समीक्षा

ध्रुव चौहान(जन्म,सन् १९६९) लाई हामीले एकजना सशक्त गीतकारका रूपमा चिनेका हौं। बेला बेलामा गीत सँगसँगै कविता पनि लेख्ने उनी विस्तारै निबन्ध लेखहरू हुँदै यसपटक कथामा पसे। चौहानका प्रकाशित कृतिहरूमा - केन्द्र, विन्दु अनि धर्साहरू (मुक्तक सङ्कलन, सन् १९९०), वेदनाको धनी यो मन (गीत सङ्ग्रह, सन् २००१), र हालमा यो खोल (कथासङ्ग्रह, सन् २०११) प्रकाशित छन्। नब्बेको दशकभन्दा अघिदेखि साहित्यकलामा प्रवृत्त रहेका उनी एकजना सङ्गीतकार पनि हुन्। वास्तवमा सर्जक भनेको एउटा कलाकार हो। समाजमा कलाकारको उपस्थिति अँध्यारो कोठामा बत्तीको उपस्थिति जस्तै प्रकाशकार हुन्छ। कला भनेको त अझ शब्दमा परिभाषित हुने विषय होइनन्। अझ भनुँ कलाकारको कलाकारिता त झन् वर्णनातित कुरा हुन्। तसर्थ कलाकारका सिर्जनाहरूले कहिले कहिँ एउटै सर्जकमा पनि विभिन्न विधाका माध्यम अभिव्यक्ति मागिरहेको हुन्छ। त्यतिबेला कतिले चित्रका माध्यम, कतिले सङ्गीतको माध्यम र कतिले कविता, कथा, गीत, निबन्ध नाटक आदि आदिका माध्यम अभिव्यक्ति दिएको हुन्छ। तर बिरलै यस्ता सर्जकहरू हुन्छन् जसले जे लेखे पनि त्यो हिरा हुने। अत: असल र साँचो कलाकारका हातमा जुनै विषय परे पनि त्यसलाई कलात्मक रूप दिन सक्नु उनको महानता हो । उनको सिर्जनशील कलाशक्ति पनि हो। आज यहाँहरू समक्ष म ध्रुव चौहानका खोल भित्रका कथाहरूलाई लिएर केही खोल्ने धृष्टता राखिरहेको छु । वास्तवमा यो मेरो वैयक्तिक विचारसित उनका कथाहरूले पारेका प्रभावका नितान्त प्रतिक्रिया मात्रै हुनसक्छ। प्रत्येक पल्टको पाठकको पठन नै अपपठन हुन्छ भन्ने आज जुन भनाईहरू उठिरहेको छ त्यसलाई हेरेर भन्ने हो भने त उनका कथाहरू माथिको मेरो यो विचार एक किसिमको अपपठन पनि हुन्छ नै। यद्यपि यो एउटा पाठकीय दृष्टि र प्रतिक्रिया भन्दा बडता अरू केही होइनन्।

शत्रु कथा

तासको खाल जमिरेहेको छ । हरियाको हात मालिकको खुट्टामा छ, पैतालामा छ । घरीघरी मालिकको पिठिउँमा हात पु¥याउँछ हरिया र आफ्नो हातलाई भरिसक्के नरम तुल्याउँदै मालिस गर्दछ ।

अब्बल दर्जाका लघुकथाहरू कृति/समीक्षा

मुख्यतः एउटै विधामा मात्र सिमित रहेर कलम चलाउँने सर्जक हुन् सुमन । आधुनिक लघुकथाहरू(लघुकथा,२०५२), पराइ विचार(लघुकथा,२०६५) लघुकथाका यी दुई पुस्तकहरू प्रकाशित भइसकेका छन् सुमनका यस अघि । अहिले तेस्रो लघुकथा सङ्ग्रह “चौथो लिङ्गी” लिएर आएका छन् । विगत अढाई दशक देखि नेपाली लघुकथा क्षेत्रमा निरन्तर लागिरहेका सुमनले लघुकथाका क्षेत्रमा आफ्नो स्थान सुरक्षित बनाई सकेका छन् । लघुकथा क्षेत्रमा केही गर्ने उद्देश्यले हाल उनी लघुकथा समाजमा आवद्ध रहेर लघुकथालाई व्यापकता बनाई रहेका छन् ।

विचार

भैरहवा त भैरहवा पो भएछ !
(विजय सागर)
हाम्रा केही लोकनाटक - सामान्य परिचयात्मक अध्ययन
(नवीन पौड्याल)
सिलसिला चूडामणि रेग्मीको: कैरन झर्रेली आन्दोलनको
(प्रा.डा. टङ्कप्रसाद न्यौपाने)

हास्यव्यङ्ग्य

चुरोट : केही झिलिमिली संस्मरण
(भैरव अर्याल)
कस्तो गधा रहेछ !
(विश्व शाक्य)
चम्चा महात्म्य
(षडानन्द पौड्याल)

कविता

यो सहर कसको हो ?
(सुमन पोखरेल)
अक्षर युद्ध
(चाङ चिराग)
भूकम्प–त्रासद
(पेशल आचार्य)

कृति/समीक्षा

योगी नरहरिनाथ र उनको शिखरिणी यात्रा
(कोमलप्रसाद पोखरेल)
पूर्वान्चलको नयाँ आख्यान–दोसाँधको घाम पढेपछि
(डि.आर. पोखरेल)
कलेजो फेरेको मान्छे: छोटो चर्चा
(गीता भण्डारी)

नियात्रा

सिलिगुडीसम्मको साहित्यिक यात्रा
(डा. रविलाल अधिकारी)
मेची महाकाली साहित्यिक सद्भाव यात्रा
(पुण्य खरेल)
साहित्यिक सद्भाव यात्रा झापा–भैरहवा–सुर्खेत
(देवीचरण भण्डारी ‘सरोज’)

संस्मरण/स्‍मृति

एउटा अग्लो प्रकाश-स्तम्भ ढलेपछिको अन्धकारमुनि बसेर आज म
(डा. गोविन्दराज भट्टराई)
आमासँग जोडिएका आँसुका घुट्काहरु
(प्रदीप नेपाल)
सम्झना गुरुको, सन्दर्भ ‘‘गल्लैलाउरे’’ लोकगीतको
(तुलसी प्रवास)