कवितासङ्ग्रह
"प्रथम पुरुष"
कवि: कृष्ण उपाध्याय
प्रकाशक: समकालीन साहित्य प्रतिष्ठान, बेलायत
डायास्पोरिक कथा संग्रह "समुद्र र सपना"
कथाकार: सञ्जु बजगाईं
प्रकाशक: रत्न पुस्तक भण्डार, काठमाण्डौं

समकालीन साहित्यिक रचना

भारतमा लेखिएका नेपाली गजल परम्परा:सर्वेक्षण एवं प्रवृत्तिगत अध्ययन (विचार)

क.आमुख:
मनका भावलाई सुन्दर रूपमा प्रस्तुत गर्ने एउटा माध्यम कविता हो।यो विधा सबैभन्दा लोकप्रिय,प्रयोगशील र लचिलो रहेको हुन्छ। यसका अनेक परिभाषा छन् र सबैलाई यहाँ प्रस्तुत गर्न सम्भव छैन। कविताका अनेक स्वरूप छन् र अझै नयाँ नयाँ स्वरूप पनि निर्माण भइरहेछन्। यसको क्षेत्र दुई पंक्तिको युग्मकदेखि लाख श्लोके विशालकाय महाकाव्यसम्म फैलिएको छ। कविताकै परिधिभित्र महाकाव्य, खण्डकाव्य, लामो कविता, फूटकर,मुक्तक,गजल,शायरी, हाइकु, ताङका, सवाइ, रूवाइ, गीत, सनेट इत्यादि सबै समेटिएका हुन्छन्। कविता छन्दोबद्ध तथा छन्दका नियमदेखि खुल्ला र छन्दमुक्त पनि लेख्न सकिन्छ। हुन पनि सिकारू कविदेखि महाकविसम्मका लागि प्रतिभा दर्शाउने माध्यम कविता हो।

‘अन्तर्मनको यात्रा’ देशप्रेमको महागाथा हो (कृति/समीक्षा)

नेपालको इतिहासमा २०६० को दशक इतिहास स्तम्भका रूपमा स्थापित भइसकेको छ, जब कि दशक बितिसकेकै छैन । खास गरी यस दशकमा नेपाली सामाजमा र नेपाली राजनीतिमा युगान्तकारी परिवर्तनहरू देखिए । यही दशकमा नेपाली भाषामा विविध विषयका अनेक उल्लेख्य कृतिहरू प्रकाशित भए । तीमध्ये जगदीशको अन्तर्मनको यात्रा एक हो । मलाई लाग्छ यस सात वर्षको अवधिमा यति धेरै पढिएको कृति यही एउटा हो । यसले मदन पुरस्कार वा उत्तम शान्ति पुरस्कार पायो भनेर धेरै पढ्ने कृतिमा यसलाई राखेको होइन, यसको प्रकाशन चौस¨ी सालको अन्त्यमा भएको र अहिले छैस¨ी सालमा दुई वर्षको अन्तरालमा दसौँ संस्करणसम्ममा बिस हजारप्रति प्रकाशित भइसके भन्ने आधारमा पनि यसलाई धेरै पढिएको कृति भनिएको होइन । वास्तवमा त्यो किन भनिएको हो भने यसको पठन प्रायः जुनसुकै वर्ग र पेसाका नेपालीले पनि गरेको थाहा पाइन्छ । यो कृति यति लोकप्रिय किन भयो म त्यसको ठोकुवा त गर्न सक्तिनँ, तर लोकप्रिय हुनाका कारणहरूको अनुमान चाहिँ गर्न सक्छु । यहाँ मैले यो कृति लोकप्रिय हुनाका आफूलाई लागेका केही कारणहरूको उल्लेख गर्ने प्रयास गरेको छु ।

दलको दिमाग (लघुकथा)

देशकै नाम चलेका साहित्यकार थिए उनी । हृदयघातका कारण अल्पायुमै मृत्यु भयो । उनले लेख्दै गरेको कथा पुरा हुन पाएन । शिर्षक नलेखी शुरु गरेका रहेछन् । उनको आत्माले शान्ति पाएन । भड्किएको आत्माले गाउँघरमै हरेक रात आतंक मचाउन थाल्यो । कहिले छानोमा ढुङ्गा वर्षिने, कहिले मान्छे हिडेको आवाज । एक दिन सपनामा श्रीमतीलाई “तैले नै कथालाई पुरा गर्नु है ।” भनेका रहेछन् । श्रीमानको अधुरो सपनालाइ पुरा गर्दै श्रीमतीले कथालाई पुरा गरिन तर शीर्षक फुरेन । आत्माले अव उनलाई दुःख दिन थाल्यो । मध्यरातमा गुन गुन अस्पस्ट आवाज आउँछ । त्यो आवाजलाई उनले वुझने कोशिस गरिन तर सम्भव भएन । भोलिपल्ट त्यस्तै अस्पस्ट आवाज आयो । डराउँदै आवाजलाई आफ्नो मोवाइलमा रेकर्ड गर्ने जमर्को गरिन । उनी सफल पनि भइन । रेकर्ड भएको आवाज थियो “दलको दिमाग” । अचेल गाउँमा तर्साउन पनि छाड्यो रे ।

गजल

गजल
(भाष्कर काजी)
गजल
(प्रभु विवश)
गजल
(उज्ज्वल जी.सी.)

कृति/समीक्षा

अविरल बग्दछ इन्द्रवतीमा वर्गीय द्वन्द्व २
(लालमणि पोख्रेल)
अविरल बग्दछ इन्द्रवतीमा वर्गीय द्वन्द्व १
(लालमणि पोख्रेल)
विचित्र मुलुकको विचित्र अनुभूति
(छविरमण सिलवाल)

वार्ता

साहित्यकार तथा पत्रकार गोपीकृष्ण ढुंगानासँग संवार्ता
(पेशल आचार्य)
स्रष्टा खगेन्द्र गिरी कोपिलासँग कुराकानी
(पेशल आचार्य)
साहित्यकार माधव सयपत्रीसँग संवार्ता
(पेशल आचार्य)

जीवनी

१२ भाषाका ज्ञाता: हेमचन्द्र पोख्रेल
(नरेन्द्रराज प्रसाई)
आदिकवि भानुभक्त आचार्य
(विजय सागर)
नेपाली आधुनिक गीतका लोकप्रिय गायक फत्तेमान
(नरेन्द्रराज प्रसाई)

व्यक्तित्व / कृतित्व

प्रेम छोटा व्यक्ति एक व्यक्तित्व अनेक
(सदानन्द अभागी)
भानुभक्त र रामगीता
(सदानन्द अभागी)
महानन्द पौड्याल: नेपाली साहित्यका एक महारथी
(नवीन पौड्याल)

हास्यव्यङ्ग्य

फुल पार्ने श्रीमति
(विश्व विनोद)
गोमन साँप जस्तै तरकारी र आँप ?
(शिखण्डी)
गाइको आन्दोलन
(संप्रस पौडेल "दिवस")